Η Περίπτωση του Alan Turing

moldwarpsurprisedΤεχνίτη Νοημοσύνη και Ρομποτική

18 Ιουλ 2012 (πριν από 5 χρόνια και 3 μήνες)

470 εμφανίσεις


Η Περίπτωση του Alan Turing

Στα µέσα του 20ου αιώνα, δηµιουργήθηκαν οι πρώτοι ψηφιακοί υπολογιστές και µαζί µε
αυτούς και το µεγάλο ερώτηµα «µπορούν άραγε οι µηχανές να σκεφτούν»? Το
Χολιγούντ ανταποκρίθηκε άµεσα επινοώντας την δεκαετία του 60 τον φοβερό HAL στο
2001:Οδύσσεια του ∆ιαστήµατος και στην δεκαετία του 70 τα συµπαθητικά R2-D2 και
C3P0 στον Πόλεµο των Άστρων. Πριν ακόµα αρχίσει το ερώτηµα να απασχολεί την
κοινή γνώµη και φαντασία, πριν καλά καλά δηµιουργηθούν τα πρώτα µοντέλα
ηλεκτρονικών υπολογιστών, τον Οκτώβριο του 1950 στο Mind: A Quarterly Review of
Psychology and Philosophy Βρετανός µαθηµατικός Alan Turing, έθεσε το ερώτηµα για
πρώτη φορά σαν σοβαρό θεωρητικό ζήτηµα. Στο ερώτηµα αν οι µηχανές µπορούν να
σκέφτονται, το άρθρο του Alan Turing απαντούσε θετικά και πρότεινε ένα πολύ απλό
αλλά αποτελεσµατικό τεστ που θα µπορούσε να απαντάει στο ερώτηµα αν µια
συγκεκριµένη µηχανή ήταν µία σκεπτόµενη µηχανή ή όχι. Ονόµασε το τεστ αυτό «Το
Παιχνίδι της Μίµησης». Έτσι γεννήθηκε η Τεχνητή Νοηµοσύνη (Artificial Intelligence),
ένας καινούργιος κλάδος θεωρητικής αναζήτησης, µια καινοτόµος προσέγγιση σε ένα
από τα αρχαιότερα ερωτήµατα της ανθρώπινης ιστορίας: «τι είναι ο ανθρώπινος νους»?
Αυτή η καινούργια προσέγγιση, θέτει και παλεύει µε νέα ερωτήµατα όπως " πια είναι τα
όρια µεταξύ του "ανθρώπινου" και της "τεχνολογίας" ή µεταξύ του "φυσικού" και του
"τεχνητού"? Τα ερωτήµατα αυτά έχουν επηρεάσει το πώς καταλαβαίνουµε σήµερα τις
έννοιες «άνθρωπος», «φυσικό», «τεχνητό» και βέβαια το «φύλο».

Αλλά ας πάρουµε τα πράγµατα από την αρχή. Ποια απ’ όλες? Ας προσπαθήσουµε να
ξετυλίξουµε την προσωπική ιστορία του Alan Turing µια και στην προσωπικότητα του
συγκεντρώνονται και αναπαριστούνται µε εκθαµβωτικό τρόπο κρίσιµα σηµεία τοµής
ανάµεσα στο Φύλο, τις Θετικές Επιστήµες και τις λεγόµενες Νέες Τεχνολογίες.



Ύλη και Νους

O Turing γεννήθηκε στις 23 Ιουνίου του 1912, στο Paddington του Λονδίνου. Οι
παιδικές επιστηµονικές του αναζητήσεις και πειραµατισµοί τροµοκρατούσαν στην
µητέρα του η οποία αγωνιούσε για το αν µε την ιδιόµορφη απορρόφηση του από διάφορα
επιστηµονικά ερωτήµατα θα γινόταν δεκτός στα Αγγλικά ιδιωτικά σχολεία που επέβαλε
η κοινωνική τους τάξη. Έγινε δεκτός στο Sherborne School. Το 1928, η έλλειψη
επικοινωνίας και ερεθισµάτων από σχολικό περιβάλλον του Sherborne, και η µοναχική
του ζωή, διαταράσσονται από την έντονη διανοητική επαφή και έλξη που αισθάνεται για
έναν συµµαθητή του τον Christopher Morcom. Ο Christopher Morcom παραµένει
στενός φίλος και σύντροφος στις διανοητικές του αναζητήσεις µέχρι το 1930. Η
συντροφικότητα αυτή ξαφνικά διακόπτεται από το ξαφνικό θάνατο του Morcom.

Τι σηµασία έχει η σχέση του µε τον Morcom? Μετά το θάνατο του Morcom, όπως
διαφαίνεται από την εκτενή αλληλογραφία του Turing µε την µητέρα του φίλου του, ο
Turing απασχολείται, απορροφάται από ένα βασικό ερώτηµα που θα καθορίσει το
υπόλοιπο της διανοητικής του ζωής: την σχέση της ύλης και της διάνοιας. Πως δηλαδή
ο ανθρώπινος νους και συγκεκριµένα ο νους του Christopher Morcom, ενσαρκώνεται
µέσα στην ύλη. Και βέβαια, το αν και το πως ο νους αποχωρίζεται, ελευθερώνεται από
την ύλη του σώµατος µε τον θάνατο. Αυτό το ερώτηµα κατ’ αρχήν τον έστρεψε προς τον
χώρο της φυσικής επιστήµης και συγκεκριµένα στην
κβαντοµηχανική θεωρία
µέσα από
την οποία προσπάθησε να συλλάβει εκ νέου την σχέση ύλης και σκέψης.

Οι συναισθηµατικο-διανοητικές του αναζητήσεις ωριµάζουν και εντατικοποιούνται κατά
την διάρκεια της φοιτητικής του ζωής στο King's College, του πανεπιστηµίου
Cambridge όπου άρχισε τις σπουδές του το 1931. Εκεί για πρώτη φορά η µοναδικότητα
της σκέψης του αναγνωρίζεται και ενθαρρύνεται. Στρέφεται προς την τότε καινούργια
δουλειά του
von Neumann
για τις
λογικές αρχές της κβαντοµηχανικής
, και το 1934
αποφοιτεί µε µνεία, ενώ το 1935 βραβεύεται µε υποτροφία από το από King’s College
για την δουλεία του πάνω στην
Θεωρία των Πιθανοτήτων
. Το King’s College είναι και ο
χώρος µέσα στον οποίο ωριµάζει και κατασταλάζει και η σεξουαλική του ζωή: η
οµοφυλοφιλία γίνεται ένα αναπόσπαστο, ουσιαστικό κοµµάτι της ταυτότητας του.
Επιστηµονικά, παρόλη την αναγνώριση του µέσα στα πλαίσια των θεωρητικών
µαθηµατικών, ο Turing στρέφεται προς µια τελείως καινούργια κατεύθυνση.

Τον Αύγουστο του 1936, στην εργασία του
On Computable Numbers with an application
to the Entscheidungs problem,
παρουσιάζει µια καινούργια δουλειά του µε την οποία
αναλύει και επαναπροσδιορίζει την έννοια της «οριστικής µεθόδου» (definite method),
αυτό που σήµερα θα ονοµάζαµε «αλγόριθµους». Ισχυριζόταν ότι µία µηχανή θα
µπορούσε συµπεριλαµβάνει όλα τα στοιχεία που απαρτίζουν και ορίζουν µια «οριστική
µέθοδο», δηλαδή µια µεθοδολογική διαδικασία µε σαφώς ορισµένες στοιχειώδεις
λειτουργίες, και ότι θα µπορούσε να την εφαρµόσει. Εδώ η καινοτοµία του Turing είναι
οι συσχετισµοί και αναλογίες που ανέπτυξε ανάµεσα στα µαθηµατικά και την φυσική:
συσχέτισε την δράση του ανθρώπινου νου, µε τις λογικές ή εντολές, και την πρακτική
εφαρµογή τους στον υλικό κόσµο µέσω µίας κατασκευής, µιας µηχανής. Η Μηχανή
Turing, µια υλική εφαρµογή που µπορεί να επιτελεί µια συγκεκριµένη διαδικασία, µια
«οριστική µέθοδο», η οποία αντιστοιχεί σε µια ανθρώπινη νοητική διεργασία, αποτελεί
θεµέλιο της σύγχρονης υπολογιστικής νοηµοσύνης.

Σκεφτείτε, είπε ο Turing, αν οι άπειρες "οριστικές µέθοδοι", οι πολυποίκιλες παραλλαγές
µεθοδολογικών διαδικασιών, (η κάθε µια από τις οποίες θα υλοποιούταν µε µία
συγκεκριµένη Μηχανή Turing), ήταν όλες γραµµένες σε µία σειρά εντολών µε την ίδια
κοινώς αποδεκτή µορφή, µε την ίδια "γλώσσα". Τότε η δουλειά της ερµηνείας αυτών των
οδηγιών και η επακόλουθη πρακτική τους εφαρµογή, όντας και αυτή µια µηχανική
διαδικασία, µπορεί να υλοποιηθεί να ενσαρκωθεί από µια άλλη συγκεκριµένη µηχανή
Turing, την Καθολική Μηχανή Turing. Αυτή θα µπορεί να κάνει ότι οποιαδήποτε άλλη
µηχανή Turing: µια µηχανή για όλες τις πιθανές διεργασίες. Για µας σήµερα είναι
προφανές ότι η Καθολική Μηχανή Turing προσδιορίζει την βασική αρχή του
ηλεκτρονικού υπολογιστή: µια µηχανή η οποία µπορεί να επεξεργάζεται οποιαδήποτε
σαφώς ορισµένη εργασία εφόσον εφοδιαστεί µε το κατάλληλο πρόγραµµα.
Η δουλειά του αυτή εισήγαγε µία περαιτέρω έννοια τεράστιας σηµασίας: την καθολική
Μηχανή Turing. Σκεφτείτε, είπε ο Turing, αν οι άπειρες «οριστικές µέθοδοι», οι
ατελείωτες διαφορετικές παραλλαγές µεθοδολογικών διαδικασιών, οι άπειρες φόρµουλες
ή εξισώσεις (η κάθε µια από τις οποίες θα υλοποιούταν µε µία συγκεκριµένη Μηχανή
Turing), ήταν όλες γραµµένες σε µία σειρά οδηγιών ή εντολών µε την ίδια κοινώς
αποδεκτή µορφή, µε την ίδια «γλώσσα». Τότε η δουλειά της ερµηνείας αυτών των
οδηγιών και η επακόλουθη πρακτική τους εφαρµογή, όντας και αυτή µια µηχανική
διαδικασία, µπορεί να υλοποιηθεί από µια άλλη συγκεκριµένη µηχανή Turing, την
Καθολική Μηχανή Turing. Αυτή θα µπορεί να κάνει ότι οποιαδήποτε άλλη µηχανή
Turing: µια µηχανή για όλες τις πιθανές διεργασίες. Για µας σήµερα είναι προφανές ότι η
Καθολική Μηχανή Turing ενσαρκώνει την βασική αρχή του ηλεκτρονικού υπολογιστή:
µια µηχανή η οποία µπορεί να επεξεργάζεται οποιαδήποτε σαφώς καθορισµένη εργασία
εφόσον εφοδιαστεί µε το κατάλληλο πρόγραµµα.

Ο Turing ουσιαστικά µιλούσε για την έννοια του «αποθηκευµένου προγράµµατος». Είχε
δηλαδή την διορατικότητα να αντιληφθεί ότι σύµβολα που αναπαριστούν εντολές δεν
διαφέρουν σε είδος από σύµβολα που αναπαριστούν αριθµούς. Αλλά µην ξεχνάτε ότι ο
ηλεκτρονικός υπολογιστής όπως τον σκεφτόµαστε σήµερα δεν υπήρχε το 1936. Θα
έπρεπε να περάσουν εννέα χρόνια πριν οι ιδέες του Turing, η λογική της σκέψης του, θα
δοκιµάζονταν στην εφαρµοσµένη µηχανική, µε την βοήθεια της ηλεκτρονικής
τεχνολογίας.

Η πρωτοτυπία του Turing έγκειται στο ότι εφάρµοσε την µαθηµατική λογική σε ένα
πρόβληµα που ανήκει παραδοσιακά στο χώρο της φυσικής. ∆ιαφαίνεται συνέχεια ο
προβληµατισµός του σε σχέση µε τον ανθρώπινο νου και την υλική του διάσταση που
είχε πρωτοαπασχολήσει τον Turing σε σχέση µε τον Christopher Morcom.
Χαρακτηριστικό της ζωής, της προσωπικότητας και των αναζητήσεων του Turing, είναι
ακριβώς αυτή η προσπάθεια γεφύρωσης του κόσµου της λογικής και του υλικού κόσµου,
των αφηρηµένων ιδεών µε τους πρακτικούς υπολογισµούς, της σκέψης και της πράξης,
µια διαδικασία που µέσα από την οποία ο Turing συνέχεια ξεπερνούσε συµβατικά όρια.



Αποκρυπτογράφηση

Μετά από µεταπτυχιακές σπουδές στο πανεπιστήµιο Princeton (1936-1938) όπου έγραψε
την διδακτορική του διατριβή δίπλα στον καθηγητή Von Neumann, ο Turing επέστρεψε
στην Αγγλία όπου κρυφά άρχισε να δουλεύει για την κυβέρνηση στο τµήµα
αποκρυπτογράφησης. Συγκεκριµένα συνέβαλε στην τεράστια προσπάθεια των Άγγλων
να σπάσουν τον κώδικα που χρησιµοποιούσε η Ναζιστική Γερµανία «Enigma». Με την
κήρυξη του πολέµου, ο Turing αρχίζει να δουλεύει στο πολεµικό αρχηγείο
αποκρυπτογράφησης
Bletchley Park
. Εκεί, στο µέσο της διαδροµής ανάµεσα στο
πανεπιστήµιο της Οξφόρδης και του Κέιµπριτζ, κατά την διάρκεια του ∆ευτέρου
Παγκοσµίου Πολέµου δούλευαν πάνω από 10.000 άνθρωποι: είχαν «επιστρατευθεί» τα
µεγαλύτερα κεφάλια της εποχής από πρωταθλητές στο σκάκι και στα σταυρόλεξα, µέχρι
γλωσσολόγους, γλωσσοµαθείς και τους σηµαντικότερους µαθηµατικούς της Αγγλίας.
Και η δουλειά τους αποδείχτηκε τεράστιας σηµασίας. Η αποκωδικοποίηση που
επιτελέστηκε στο Bletchley Park και η προσωπική συµβολή του Alan Turing,
αποτέλεσαν καίριους παράγοντες στην αναχαίτιση της εξάπλωσης της Ναζισµού στην
Ευρώπη.

Ο Turing, µε την συµβολή του W. G. Welchman, ήταν υπεύθυνος για την επινόηση και
κατασκευή της µηχανής Turing-Welchman Bombe που αποκρυπτογραφούσε καθηµερινά
τα Γερµανικά µηνύµατα σε κώδικα «Enigma» από τις αρχές του 1940. Αλλά ήταν και
επικεφαλής «κρυπτανάλυσης» µιας δυσκολότερης εκδοχής του κώδικα «Enigma»: αυτόν
που χρησιµοποιούσαν τα Γερµανικά υποβρύχια. Ο Turing «έσπασε» τον κώδικα στο
τέλος του 1939 αλλά χρειάστηκε η υποκλοπή επιπλέον στοιχείων και η ανάπτυξη από
µέρους του πιο εκλεπτυσµένων στατιστικών συστηµάτων έτσι ώστε στα µέσα του 1941
να µπορούν να αποκωδικοποιούν τα µηνύµατα των υποβρυχίων. Ο έλεγχος του
Ατλαντικού, επέτρεψε στις συµµαχικές δυνάµεις να αποβιβαστούν στην Νορµανδία το
1944, πράγµα που καθόρισε την τύχη του πολέµου στην Ευρώπη.

Οι στατιστικές του ιδέες σε συνδυασµό µε την συµβολή ηλεκτρονικών (µηχανολόγων
τηλεφωνικών συνδέσεων ως επί το πλείστον) που κλήθηκαν να επιταχύνουν τις
µηχανικές διαδικασίες του Bletchley, χρησιµοποιήθηκαν από τον Max H. A. Newman
και την οµάδα του που κατασκεύασε τον αποκωδικοποιητή Colossus: τον πρώτο στον
κόσµο τεραστίων διαστάσεων (περιορισµένου προγραµµατισµού) ψηφιακό ηλεκτρονικό
υπολογιστή. Με αυτόν κατάφεραν να σπάσουν τον κώδικα «Fish»: µηνύµατα
κρυπτογραφηµένα µε ένα τελείως διαφορετικό σύστηµα που χρησιµοποιούσε ο Χίτλερ
για τις στρατηγικές του επικοινωνίες.

Ο Alan Turing ήταν η «διάνοια» του Bletchley Park. Πασίγνωστος, µε φαγωµένα νύχια,
χωρίς γραβάτα, ανεπιτήδευτος, ο Turing σιχαινόταν τους «αναρριχητές» της εξουσίας
και δούλευε ατελείωτες ώρες µε οµάδες συναδέλφων του πολλές από τις οποίες ήταν
γυναίκες. Μην ξεχνάµε ότι στον ∆εύτερο Παγκόσµιο Πόλεµο οι γυναίκες αποτέλεσαν
µεγάλο µέρος από το εργατικό δυναµικό σε πολλές από τις βιοµηχανίες της Ευρώπης. Το
Σεπτέµβρη του 1939 όλοι οι Άγγλοι από 18 έως 41 χρονών, επιστρατεύονται. Μέσω µιας
τεράστιας διαφηµιστικής καµπάνιας και µε άρθρα στις εφηµερίδες η Αγγλική κυβέρνηση
και το υπουργείο εργασίες ζητούν από τις Αγγλίδες να συµµετέχουν στην παραγωγή και
στις στρατιωτικές εργασίες: τον Ιούνιο του 1939 πάνω από 5 εκατοµµύρια γυναικών
έχουν µπει στην παραγωγή, και χιλιάδες αρχίζουν να εκπαιδεύονται στον στρατό. Τον
∆εκέµβρη του 1941 ψηφίζεται νόµος που επιτρέπει στις ανύπαντρες γυναίκες 30 εως 40
ετών να κατατάσσονται στον στρατό και να εργάζονται σε έργα υποστηρικτικά του
πολέµου. Την άνοιξη του 1942 η επιστράτευση των γυναικών αρχίζει να περιλαµβάνει
και νεώτερες γυναίκες: από 19 ετών και πάνω. Μέχρι τα τέλη του 1942 τα θύµατα του
πολέµου στην Αγγλία είναι κυρίως παιδιά και γυναίκες λόγω των βοµβαρδισµών. Το
1943, 9 στις 10 ανύπαντρες, και 8 στις 10 παντρεµένες γυναίκες δουλεύουν στο στρατό
ή στην βιοµηχανία: 7,5 εκ. γυναίκες. Το 1944 το ποσοστό γυναικών που έχουν καταταγεί
στον Βρετανικό στρατό ξεπερνά τις 450.000.

Έτσι λοιπόν, να πολύ µεγάλο ποσοστό των ανθρώπων του Bletchley Park αποτελούσαν
γυναίκες που µαζί µε εκατοµµύρια άλλων γυναικών, για πρώτη φορά, λόγω της
"ανωτέρας βίας" του πολέµου κλήθηκαν να χρησιµοποιήσουν ικανότητες, ταλέντα και
δυναµικό που µέχρι τότε δεν τους αναγνωρίζονταν. Ριζικές βέβαια αλλαγές για την θέση
των γυναικών στην Αγγλία της εποχής άλλα πάντα κάτω από συνθήκες µεγάλης
κοινωνικής ανισότητας. Για παράδειγµα, οι γυναίκες µηχανικοί, το 1944 πληρώνονταν
κατά µέσω όρο το µισό του µισθού των αντρών συναδέλφων τους, για την ίδια ακριβώς
εργασία. Και παρόλη την συµµετοχή των γυναικών στους τοµείς της βιοµηχανίας και
στρατού, ο Churchill το 1944 απορρίπτει τα αιτήµατα των γυναικών διδασκάλων για ίση
πληρωµή µε τους άντρες συναδέλφους τους.


Tο Παιχνίδι της Μίµησης
Μετά τον πόλεµο ο Turing, άρχισε να βάζει σε εφαρµογή τα σχέδια του: την προσπάθεια
κατασκευής µιας Καθολικής Μηχανής Turing µε την τις δυνατότητες και ταχύτητα που
προσέφερε η ηλεκτρονική τεχνολογία. Μία µηχανή που θα µπορούσε να αναλάβει
οποιαδήποτε προγραµµατισµένη εργασία, και η οποία ούτε λίγο ούτε πολύ θα µπορούσε
να αποκτήσει και να παρουσιάσει ικανότητες του ανθρώπινου νου. Το 1944 ο Turing
έλεγε ότι κατασκευάζει έναν ανθρώπινο νου: «building a brain»! Σκάνδαλο στην Αγγλία.
Τον Οκτώβρη του 1950 ο Turing εκδίδει το άρθρο Υπολογιστικά Μηχανήµατα και
Νοηµοσύνη (Computing Machinery and Intelligence) στην επιστηµονική επιθεώρηση
Mind: A Quarterly Review of Psychology and Philosophy. Το άρθρο ξεκινάει µε το
κεφάλαιο «Το Παιχνίδι της Μίµησης» (The Imitation Game) που έκτοτε είναι γνωστό ως
«the Turing Test».
Σκεφτείτε, λέει ο Turing, έναν άντρα (Α) και µια γυναίκα (Β) σε ένα δωµάτιο που
επικοινωνούν µέσω «τηλετύπου» µε έναν άνθρωπο (Γ) που κάθεται σε ένα άλλο
δωµάτιο. Στόχος του παιχνιδιού είναι ο άνθρωπος αυτός (Γ), αδιευκρίνιστου φύλου, µε
ερωτήµατα που θέτει µε τον τηλέτυπο στους (Α) και (Β), να µαντέψει από τις απαντήσεις
τους ποιος είναι ο άντρας και ποια είναι η γυναίκα. Η γυναίκα (Β) του απαντά
προσπαθώντας να τον βοηθήσει και να τον πείσει ότι όντως είναι γυναίκα, ενώ ο άντρας
(Α) προσπαθεί να τον παραπλανήσει ότι αυτός είναι πραγµατικά η γυναίκα και όχι η (Β).
Και οι δύο δηλαδή παίχτες (Α) και (Β) προσπαθούν να τον πείσουν ότι είναι γυναίκες και
ο (Γ) πρέπει να καταλάβει ποιος λέει την αλήθεια και ποιος ψεύδεται.
Τι θα γινόταν τώρα, ρωτάει ξαφνικά ο Turing, αν σε αυτό το παιχνίδι στην θέση (Α),
αντικαταστήσουµε τον άντρα µε µια µηχανή? Ο (Γ) που προσπαθεί να µαντέψει ποιος
είναι ποιος, θα έχει το ίδιο ποσοστό αποτυχίας σε αυτή την περίπτωση, όσο είχε και όταν
το παιχνίδι παιζόταν µε τον άντρα και την γυναίκα?
Το 1950, το µεγαλύτερο πρόβληµα που αντιµετώπιζαν στον τοµέα της Τεχνητής
Νοηµοσύνης (ΑΙ), το ίδιο που αντιµετωπίζουµε και σήµερα, ήταν και είναι το ότι δεν
µπορούµε να συµφωνήσουµε στον ορισµό της νοηµοσύνης και το ότι δεν ξέρουµε τι
ακριβώς είναι αυτό που µας κάνει νοήµονες, συνειδητούς, λογικά όντα. Αν γνωρίζαµε
τον γενικό µηχανισµό που παράγει «νόηση», τότε το ερώτηµα «υπάρχουν µηχανές που
σκέφτονται» θα µπορούσε να απαντηθεί εύκολα. Θα κοιτούσαµε το µηχανισµό κάποιου
µηχανήµατος και θα κρίναµε αν ήταν αυτό το µηχάνηµα νοήµον ή όχι, αν δηλαδή είχε
τον µηχανισµό που του προσέδιδε νοηµοσύνη. Μια και δεν έχουµε αυτού του είδους
λοιπόν την γνώση, ο Turing πρότεινε να δούµε τα πράγµατα από άλλη σκοπιά, να
ορίσουµε την νοηµοσύνη διαφορετικά. Ας µην ασχοληθούµε µε το τι συµβαίνει µέσα στο
µηχάνηµα, είπε, ας παρατηρήσουµε απλώς την εξωτερική του συµπεριφορά. Αν αυτή η
εξωτερική συµπεριφορά µιας µηχανής δεν διαφέρει από την εξωτερική συµπεριφορά
ενός σκεπτόµενου ανθρώπου, τότε θα ορίσουµε τη µηχανή σκεπτόµενη. Είπε λοιπόν ο
Turing το 1950 ότι πίστευε ότι σε 50 χρόνια θα είχε κατασκευαστεί ένας ψηφιακός
ηλεκτρονικός υπολογιστής (a digital electronic computer) µε δυνατότητα να αποθηκεύσει
ένα πρόγραµµα που θα παίζει το Παιχνίδι της Μίµησης τόσο καλά, ώστε ο µέσος όρος
ενός ανθρώπου «εξεταστή» να µην έχει πάνω από 70% πιθανότητα να απαντήσει σωστά
µετά από 5 λεπτά ερωταποκρίσεων! Πιστεύω, είπε ο Turing, ότι στο τέλος του 20
ου

αιώνα οι λέξεις και η εκπαίδευση των ανθρώπων θα έχουν τόσο πολύ αλλάξει που θα
µπορούν οι άνθρωποι να µιλούν για σκεφτόµενες µηχανές χωρίς να αντικρούονται από
κανένα.

Το Τέλος
Ο Alan Turing συνελήφθη και δικάστηκε στις 31 Μαρτίου του 1952, όταν οι Βρετανική
αστυνοµία πληροφορήθηκε για την σεξουαλική του σχέση µε έναν νεαρό από το
Manchester. O Turing δεν αρνήθηκε τις κατηγορίες, ούτε προσπάθησε ιδιαίτερα να
υπερασπιστεί τον εαυτό του, παρά έλεγε σε όλους ότι δεν θεωρούσε ότι οι πράξεις του
είχαν τίποτε το µεµπτό. Αυτό που τον ενδιέφερε ήταν το να καταφέρει να είναι
ειλικρινής, να µην χρειάζεται να κρύβεται σε σχέση µε την σεξουαλική του ταυτότητα,
στις αντίξοες και «οµοφυλοφοβικές» συνθήκες του επιστηµονικού / τεχνολογικού
περιβάλλοντος του και της εποχής του. Προτίµησε αντί να πάει φυλακή να δεχτεί να
κάνει για σειρά ενέσεων ορµονών που θα του «ισορροπούσανε τις σεξουαλικές του
ορµές». Έτσι επτά χρόνια µετά τον πόλεµο ο Alan Turing «καταδικάστηκε» από την
Βρετανική δικαιοσύνη για την οµοφυλοφιλία του µε ένα χρόνο εναίσιµων γυναικείων
ορµονών. Η οµοφυλοφιλία στην δεκαετία του 1950 θεωρείτο παθολογική κατάσταση,
ορµονική διαταραχή η οποία έπρεπε και µπορούσε να «γιατρευτεί»! Επακολούθησε µια
σειρά δυσκολιών που η Βρετανική κυβέρνηση άρχισε προκαλεί στο ερευνητικό έργο του
Turing: ως οµοφυλόφιλος δεν ήταν πια αξιόπιστος. ∆εν µπορούσε να έχει πρόσβαση σε
απόρρητο υλικό ή να χειρίζεται πληροφορίες που χρειάζονταν προσεκτική µεταχείριση.
Τον βρήκε µια καθαρίστρια, στις 8 Ιουνίου του 1954, νεκρό. Είχε πεθάνει µια µέρα πριν
από κυάνιο. Ένα δηλητηριασµένο µισοφαγωµένο µήλο βρέθηκε δίπλα στο κρεβάτι του.
Ο ιατροδικαστής αποφάνθηκε ότι ο Turing είχε αυτοκτονήσει.

Επίλογος: Σχολιασµός και Ερωτήµατα
Γιατί το άρθρο του Turing, το Turing Τest, που ακόµη και σήµερα θέτει τις βάσεις για
την έρευνα στην Τεχνητή Νοηµοσύνη, αρχίζει, βασίζεται δηλαδή, σε ένα παιχνίδι
ανάµεσα στα φύλα?
Τι ήθελε να πει ο Turing?
Γιατί έθεσε σαν εισαγωγή του θέµατος «τεχνητή νοηµοσύνη» το παιχνίδι των φύλων και
µετά άφησε το θέµα να αιωρείται ασχολίαστο? ∆ηλαδή αν, το να απαντήσεις λάθος στο
παιχνίδι της διάκρισης µεταξύ ανθρώπου και µηχανής σηµαίνει ότι οι µηχανές έχουν
νοηµοσύνη, το να απαντήσεις λάθος στο παιχνίδι της διάκρισης µεταξύ άντρα και
γυναίκας τι σηµαίνει?
Ο Turing λέει ότι αν ο υπολογιστής παρουσιάζει νοηµοσύνη, αν δείχνει σαν άνθρωπος
που σκέφτεται, τότε αυτό σηµαίνει ότι ο υπολογιστής έχει νοηµοσύνη, ότι είναι µια
µηχανή που σκέφτεται. Προφανώς, λένε οι αναλυτές του Turing, το εναρκτήριο
παράδειγµα αντιπαράθεσης των δύο φύλων χρησιµοποιείται εδώ σαν αντίθεση σε σχέση
µε την αντιπαράθεση ανθρώπου µηχανής. Πως θα µπορούσε να είναι αλλιώς? Κατ’
αντιστοιχία θα έπρεπε αν ο άντρας παρουσιάζει γυναικεία στοιχεία, αν δείχνει γυναίκα,
τότε να είναι γυναίκα, πράγµα απολύτως παράλογο. Άσχετο θεωρούν το παράδειγµα του
φύλου, κακή επιλογή και παραπλανητικό: απλώς µπερδεύει το ζήτηµα. Οι αναλυτές,
θεωρητικοί, και γενικώς αυτοί που έχουν ασχοληθεί µε το άρθρο του Turing συνήθως
δεν αναφέρονται καθόλου στο παιχνίδι του φύλου ή αν το αναφέρουν το θεωρούν
«άστοχο». Μα είναι δυνατόν να είναι άστοχη ή παραπλανητική µία εισαγωγή γραµµένη
από τον συγγραφέα αυτού του άρθρου, τον διακεκριµένο αποκωδικοποιητή, τον λαµπερό
θεωρητικό της λογικής, τον πατέρα της υπολογιστικής νοηµοσύνης? Είναι δυνατόν η
περίπτωση του να µπορεί επιτυχηµένα ένας άντρας να παραπλανήσει κάποιον ότι είναι
γυναίκα, να µην σηµαίνει τίποτα, να µην αποδεικνύει τίποτα? ∆ηλαδή, ακόµη και αν ο
Turing ήθελε να πει ότι «παρόλο που ένας άντρας πιθανώς να καταφέρει να
παρουσιαστεί σαν γυναίκα, δεν είναι γυναίκα» µόνον και µόνον η ύπαρξη αυτής της
πιθανότητας γεννάει ερωτήµατα. Και αν όντως ήθελε να αντιπαραθέσει τα δύο αυτά
παιχνίδια δεν θα έπρεπε να δηλώσει την αντίθεση? Η απουσία τέτοιας δήλωσης δεν
σηµαίνει ότι σκόπευε στον παραλληλισµό?
Αν θεωρήσουµε ότι µε το άρθρο του Turing περνάµε από την εποχή που ο «άνθρωπος»
είναι απόλυτα διαφορετικός από την «µηχανή», στην εποχή που τα όρια µεταξύ
«ανθρώπου» και «τεχνολογίας» αρχίζουν να µην είναι τόσο απόλυτα, γιατί σ’αυτή την
πρώτη «εποχή», στην εισαγωγή στο άρθρο τίθεται το θέµα του φύλου? Πριν δηλαδή
αρχίσουµε καν να µιλάµε για το «ανθρώπινο» σε σχέση µε το «τεχνολογικό», πριν
µπούµε δηλαδή στο ερώτηµα του τι τελικά διαχωρίζει αυτά τα δύο, µήπως ο Turing
θεωρεί σκόπιµο να ασχοληθούµε µε το τι είναι αυτό που καθορίζει τα όρια µεταξύ των
φύλων?
Είναι το φύλο ταυτόσηµο µε την υλική διάσταση του ανθρώπινου σώµατος? Ή µήπως o
Turing εδώ ισχυρίζεται (έµµεσα) ότι τελικά, και στο φύλο, αυτό που µετράει είναι η
συµπεριφορά, η πληροφορία, ο ρόλος που παίζουµε? Τελικά κατά πόσο το «φύλο» ή το
«ανθρώπινο είδος» είναι έννοιες και πρακτικές που σχετίζονται πιο πολύ µε θέµατα
συµπεριφοράς, πληροφορίας, επιτέλεσης (performance), κοινωνικών ρόλων παρά µε
κάποια υλική και ουσιοκρατική διάσταση τους?
Και ακόµη πιο πέρα: είναι το φύλο ο ρόλος που παίζουµε µε το σώµα µας ή µήπως
µπορούµε να απαλλαγούµε τελείως από την εν δράση, υλική διάσταση του σώµατος? Να
ζήσουµε το φύλο και άλλα στοιχεία της ταυτότητας µας µέσα από σύµβολα, «άυλες»
πληροφορίες (όπως για παράδειγµα γίνεται σήµερα στο διαδίκτυο µε τα avatars και τις
δυνητικές ταυτότητες που µπορούµε επιτελέσουµε)?
Στην καρδιά του Παιχνιδιού της Μίµησης, στο ξεκίνηµα της πληροφορικής επιστήµης
και στην αρχή της Τεχνητής Νοηµοσύνης βρίσκεται µία άρνηση του σώµατος: η
πληροφορία ανεξαρτηκοποιείται, δεν δεσµεύεται από την υλική της διάσταση. Η ιστορία
του Turing παρόλα αυτά είναι πιο πολύπλοκη. Η τραγική ειρωνεία: αυτός που πίστευε
ότι ή πληροφορία µπορεί να αυτονοµηθεί από το σώµα, γίνεται το απώτατο θύµα του
σώµατος του και των κοινωνικών συµβάσεων και πίστεων για το σώµα και το φύλο της
εποχής του. Είναι τραγική η «επιστροφή του σώµατος»: µε ενέσεις ηµιµάθειας και
ορµονών βιάζουν το σώµα του Turing και µαζί µε αυτό την όποια αίσθηση ελευθερίας,
αυτό γεννά και κουβαλάει µαζί του, είτε αυτό είναι Πνεύµα, Νους, Αισθήσεις, ή
Αισθήµατα. Εσείς νοµίζεται ότι µετά το θάνατο µπορεί οποιοδήποτε από αυτά να
υφίσταται, αν χαθεί δηλαδή η υλική τους διάσταση?

∆ράσεις
∆είτε την ταινία «Κωδικός Αίνιγµα», µε την Κέιτ Ουίνσλετ, που είναι µια φανταστική
ιστορία µε φόντο την εποχή, τους χαρακτήρες και τα γεγονότα του Bletchley Park.
Επισκεφτείτε και παίξτε µε τα προγράµµατα που προσπαθούν να πετύχουν την πρόκληση
του Turing µε το Turing Test και το παιχνίδι της µίµησης στα εξής sites:
http://www.jabberwacky.com/
http://www-ai.ijs.si/eliza/eliza.html
http://www.extempo.com/webbar/index.html
http://www.pandorabots.com/pandora/talk?botid=f5d922d97e345aa1
και γενικά κοιτάξτε αν σας ενδιαφέρει τιποτε άλλο στο site:
http://cogsci.ucsd.edu/~asaygin/tt/ttest.html#talktothem
Προσπαθήστε να βάλετε ερωτήµατα και να στρέψετε την συζήτηση σχετικά µε το φύλο
και την σεξουαλικότητα.

Αφού διαβάστε το κείµενο και αν ενδιαφέρεστε κάποιες από τις υπερ-συνδέσεις,
συζητήστε τα ερωτήµατα που αναφέρονται στον Επιλογο των διαλέξεων για τον Turing
και το Turing Test.


Βιβλιογραφία και Web-oγραφία

Οι διαλέξεις είναι βασισµένες σε κοµµάτια που έχω µεταφράσει από το βιβλίο του
Hodges, Andrew.1992.
Alan Turing: the Enigma
Λονδίνο: Vintage, Random House αλλά
και από το site του ίδιου συγγραφέα για τον Turing που έχει άπειρες υπερσυνδέσεις
σχετικά µε ότι έχει σχέση µε τον Turing:
www.turing.org.uk/turing/scrapbook/test.html
Άλλες πηγές που χρησιµοποίησα ήταν η Stanford Encyclopedia of Philosophy στο site:
http://plato.stanford.edu/entries/turing-test/#1
και το ίδιο το άρθρο του Turing
http://www.abelard.org/turpap/turpap.htm
Οι πληροφορίες για τις γυναίκες στην Αγγλία του ∆ευτέρου Παγκοσµίου Πολέµου είναι
από το site:
http://learningcurve.pro.gov.uk/homefront/women
Επίσης χρησιµοποίησα το βιβλίο:
Hayles, Katherine. 1999. How we Became Posthuman: Virtual Bodies in Cybernetics,
Literature and Informatics. Chicago and London: University of Chicago Press.
Η διαδικτυακή παρουσίαση έγινε µε την επιµέλεια των τεταρτοετών φοιτητών του
τµήµατος πολιτισµικής τεχνολογίας Κώστα Κριπιντίρη και Γιάννη Τουφεκλή.